Crisis-Profiteurs
Dit dossier gaat niet over het beleid, maar over wat hetzelfde resultaat onnodig extra kost. Vastgoedondernemers en hotelketens die miljoenen verdienen aan de opvangcrisis. Door noodgrepen van de overheid worden vaak commerciële hoofdprijzen betaald via onderhandse gunningen.
Omvang dossier
€ 500 mln tot € 1 mrd
onderbouwde schatting (Optelsom): COA-tarieven × capaciteit
| Jaar | Bedrag / Indicator | Toelichting |
|---|---|---|
| 2022 | € 900 mln | Start grootschalige hotelopvang |
| 2023 | € 1,4 mrd | Cruiseschepen ingezet als AZC |
| 2024 | € 500 mln tot € 1 mrd | Cijfer gecorrigeerd (2026-07-27): hier stond eerder een niet-herleidbare € 1,2 mrd, tegengesproken door het COA-jaarverslag zelf. Vervangen door COA-tarieven maal ingezette capaciteit (Optelsom). |
Noodopvang in hotels en op schepen is 2 tot 3 keer zo duur als reguliere opvang (€ 184 tegen € 91 per dag, officiële dagprijzen). Door het ontbreken van structurele capaciteit onderhandelt de overheid onder tijdsdruk zonder alternatief, en dat vertaalt zich in de cijfers: bemiddelaar LCHD keerde zichzelf ruim € 44 mln winst uit op € 436 mln aan COA-hotelcontracten, terwijl het COA een 'maatschappelijk verantwoorde' winst had geëist.
Transformatie van eigen vastgoed en flexwoningen. Het Rijk bezit honderden leegstaande panden die met modulaire units in 6 maanden getransformeerd kunnen worden tot menswaardige, kostenefficiënte opvang die jarenlang meegaat. Update 2026: het COA erkent dit zelf en rolt verplaatsbare, langjarige azc's uit (pilot Waddinxveen, dertig locaties in de maak) in plaats van dure kortlopende hotel- en scheepscontracten, mogelijk gemaakt door nieuwe stabiele meerjarige Rijksfinanciering. Het COA raamt zelf circa € 1 mrd/jaar besparing (zie casus 1103); nog niet uitgevoerd, wel het eerste concrete bewijs dat het alternatief werkt.
"De vergelijking hoeft niet verzonnen te worden; hij is officieel. Een plek in de noodopvang (hotels, schepen) kost € 184 per bewoner per dag, tegen € 91 in de reguliere opvang: per bewoner per jaar € 69.400 tegen € 30.400 (2023). Dat prijsverschil is de premie voor het ontbreken van structurele capaciteit: wie onder tijdsdruk moet bijkopen, betaalt de commerciële hoofdprijs plus leegstand-garanties. Het COA-bestuur noemde het beleid zelf 'penny wise, pound foolish' en rekende de Tweede Kamer voor dat een stabiele capaciteit van 41.000 reguliere plekken circa € 1 mrd per jaar scheelt."
Bron: Rijksoverheid (officiële dagprijzen); NOS o.b.v. COA-jaarverslag 2023 (2024)
Los van elk standpunt over asielbeleid betaalt de belastingbetaler twee onnodige rekeningen. Rekening A is een structurele premie: opvang loopt via de duurste vorm (noodopvang, hotels, schepen) terwijl dezelfde plek regulier minder dan de helft kost. Rekening B zijn de dwangsommen: geld dat de IND betaalt voor te laat beslissen, en dwangsommen die het COA aan gemeenten betaalt omdat opvangafspraken niet worden nagekomen. Beide rekeningen meten doelmatigheid, geen beleid: hetzelfde aantal opgevangen mensen, tegen een onnodig hoge prijs.
De noodopvang-premie per bewoner
Een bewoner in de reguliere opvang kostte in 2023 € 30.400 per jaar; in de noodopvang € 69.400, ruim het dubbele. De totale opvangkosten stegen van € 1,6 mrd (2022) naar € 2,7 mrd (2023). De actuele officiële dagprijzen: € 91 regulier tegen € 184 in noodopvang.
Bron: NOS o.b.v. COA-jaarverslag 2023 (2024); Rijksoverheid (dagprijzen)
De uitvoerder becijferde de besparing zelf
Het COA rekende de Tweede Kamer voor dat circa € 1 mrd te besparen is met een stabiele capaciteit van 41.000 reguliere plekken, in plaats van instroom-afhankelijk op- en afschalen via dure noodvormen. Het COA-bestuur noemde het huidige beleid 'penny wise, pound foolish'. Dit is de raming van de uitvoerder zelf, niet van deze monitor.
Bron: NOS (november 2024)
De verstopte doorstroom
Circa 20.000 statushouders bezetten opvangplekken omdat zij niet doorstromen naar woningen. Elke bezette plek die daardoor via noodopvang moet worden bijgekocht, kost de meerprijs van noodopvang boven regulier: dat is een formule (bezette plekken × meerprijs), geen hard totaalcijfer, en zo presenteren we hem ook.
Bron: NOS (november 2024)
Onrechtmatige inkoop, reeks 2023-2025
Accountantsgecontroleerd: € 359,3 mln (2023), € 655,2 mln (2024), € 373,5 mln (2025). Over drie jaar circa € 1,39 mrd waarvan de aanbestedingswet niet is gevolgd. 2025-uitsplitsing: € 93,8 mln niet Europees aanbesteed, € 235,6 mln wezenlijke wijziging. Onrechtmatig is niet hetzelfde als verspild; deze post telt niet als verspillingsbedrag.
Bron: COA, Financiële verantwoording 2023-2025
COA-dwangsommen aan gemeenten
Peiling 11 mei 2026: het COA had al boven € 10 mln aan dwangsommen aan gemeenten overgemaakt, vooral Westerwolde (Ter Apel boven de 2.000-limiet) en Hardenberg (azc na de einddatum). Dat is een overdracht binnen de collectieve sector, geen uitstroom naar private partijen zoals bij de IND-dwangsommen. Wél een vermijdbare last op de opvangbegroting.
Bron: ANP via Reformatorisch Dagblad en Binnenlands Bestuur (11 mei 2026)
De Dwangsommen-Teller: betaald voor te laat beslissen
Elke euro dwangsom is per definitie vermijdbaar: het is geld voor te laat beslissen, geen opvang. 2026 is geen jaartotaal (peildatum 7 augustus). Bronnen: INLIA (2017-2022), Kamervragen Aanhangsel 2024-2025 nr. 1586 (2023/2024), antwoorden Van den Brink 4 sept. 2026.
Prijs per opvangplek per dag: regulier vs. nood
Officiële dagprijzen (Rijksoverheid). Per bewoner per jaar (2023): € 30.400 regulier tegen € 69.400 noodopvang (COA-jaarverslag via NOS).
Bronnen: Publieksjaarverslag 2025 - Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) (2026) - Noodopvang asielzoekers kost jaarlijks 2,4 miljard, COA wil ervan af en komt met nieuw soort azc - RTL Nieuws (2026) - Antwoord op vragen van de leden Ceulemans en Boomsma over door de IND uitbetaalde dwangsommen - Minister van Asiel en Migratie / Tweede Kamer (2026) - Financiële verantwoording 2025 - Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) (2026) - COA al 10 miljoen euro kwijt aan dwangsommen voor opvanglocaties - Reformatorisch Dagblad (2026) - COA: kosten asielopvang gestegen van 1,6 naar 2,7 miljard euro - NOS (o.b.v. COA-jaarverslag 2023) (2024) - Uitgaven Rijk, provincies en gemeenten voor opvang asielzoekers (vraag en antwoord) - Rijksoverheid - Antwoorden op Kamervragen over dwangsommen IND (Aanhangsel 2024-2025, nr. 1586) - Tweede Kamer der Staten-Generaal (2025)
Het prijsplafond en de open-boek-calculatie voor nood-inkoop staan al als maatregel in dit dossier (Besparingsagenda: 'Prijsplafond op noodopvang'); dit sub-dossier voegt daar de structurele financiering, de dwangsommen-KPI en de doorstroom-monitor aan toe.
Elke "tijdelijke" noodplek die een jaar blijft staan kost tienduizenden euro's extra; bij duizenden plekken loopt dat op tot honderden miljoenen per jaar. Het COA raamde de besparing van structurele capaciteit zelf op circa € 1 mrd per jaar.
Bron / aanname: Officiële dagprijzen (Rijksoverheid); COA-raming via NOS (november 2024).
Grootste verspillers / uitschieters
Tijdelijke noodopvang (COA)
2025Twee derde van de € 3,7 mrd opvangkosten (2025) ging naar tijdelijke noodopvang in hotels en op schepen: gemiddeld ruim € 65.000 per bewoner per jaar, twee tot drie keer zo duur als reguliere opvang (COA-jaarverslag 2025).
Omvang
€ 2,4 mrd
COA: aanbesteding buiten de regels
2024Accountantsgecontroleerd: in 2024 werd € 655,2 mln onrechtmatig besteed door aanbestedingsfouten (o.a. € 241,7 mln aan schepen niet Europees aanbesteed), een stijging van 82% ten opzichte van 2023. Structureel, geen incident.
Omvang
€ 655,2 mln
LCHD (René Derksen) / COA
2024Bemiddelaar LCHD kreeg voor € 436 mln aan COA-hotelcontracten (2022-2024) en keerde zichzelf ruim € 44 mln winst uit, terwijl het COA 'maatschappelijk verantwoorde' winst had geëist. Het COA claimt nu € 184,7 mln schade; de FIOD onderzoekt corruptie.
Omvang
€ 44 mln winst
Landhotel 't Elshuys (Albergen)
2022Het COA kocht dit hotel in 2022 op last van de staatssecretaris en zonder financieringsvoorbehoud voor circa € 1,48 mln, over het verzet van de lokale politiek heen, om er circa 300 asielzoekers op te vangen.
Omvang
€ 1,48 mln
Achter de crisisinkoop zit een tweede laag verdieners: de advies-, logistiek- en projectbureaus die onder tijdsdruk worden ingehuurd om de noodoperatie 'in goede banen te leiden'. Interim-crisismanagers, logistiek adviseurs en programmabureaus factureren hoge tarieven juist omdat de nood hoog en de tijd kort is. Deze laag is minder zichtbaar dan de hotels en schepen, maar telt mee.
Interim-crisismanagers
Inhuur
Externe programmadirecteuren voor opvang- en crisisoperaties, tegen dagtarief.
Logistiek- & adviesbureaus
Advies
Advies over opschaling, locaties en inkoop onder tijdsdruk.
Uitzend-/detacheringspartijen
Inhuur
Beveiliging, begeleiding en beheer van noodlocaties via inhuur.
Projectbureaus noodopvang
Projectmanagement
Tijdelijke organisaties die de operatie draaien; specifieke namen in verificatie.
Deze bureaus doen niets illegaals; ze reageren op de vraag. De verantwoordelijkheid ligt bij de overheid die structureel inhuurt in plaats van zelf capaciteit op te bouwen. Bron: TenderNed en Woo-stukken (per opdracht opvraagbaar; specifieke namen worden geverifieerd vóór publicatie).
"Contracten met hotelketens waarbij lege kamers voor 100% worden doorbetaald tegen toeristentarief."
"Signalen over 'cowboy-investeerders' die panden opkopen en direct aanbieden aan het COA voor 4x de hypotheeklast."
- Jaarverslagen COA - Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA)
- TenderNed (aanbestedingen en gunningen) - Rijksoverheid
- Jaarrekeningen vastgoedbedrijven (handelsregister) - Kamer van Koophandel (KvK)
- COA: kosten asielopvang gestegen van 1,6 naar 2,7 miljard euro - NOS (o.b.v. COA-jaarverslag 2023) (2024)
- Uitgaven Rijk, provincies en gemeenten voor opvang asielzoekers (vraag en antwoord) - Rijksoverheid
- Antwoorden op Kamervragen over dwangsommen IND (Aanhangsel 2024-2025, nr. 1586) - Tweede Kamer der Staten-Generaal (2025)
- Publieksjaarverslag 2025 - Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) (2026)
- Noodopvang asielzoekers kost jaarlijks 2,4 miljard, COA wil ervan af en komt met nieuw soort azc - RTL Nieuws (2026)
- Antwoord op vragen van de leden Ceulemans en Boomsma over door de IND uitbetaalde dwangsommen - Minister van Asiel en Migratie / Tweede Kamer (2026)
- Financiële verantwoording 2025 - Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) (2026)
- COA al 10 miljoen euro kwijt aan dwangsommen voor opvanglocaties - Reformatorisch Dagblad (2026)
Werk je bij de overheid of een uitvoeringsinstantie? Help ons verspilling te stoppen door anoniem informatie te delen.
Veilig & Anoniem Melden