De Besparingsagenda
Elke begroting klinkt hetzelfde: bezuinigen op zorg, onderwijs of koopkracht, of de lasten verhogen. Maar er ligt een derde route. Hieronder 49 concrete maatregelen die samen een becijferde besparingsruimte van € 10,0 mrd tot € 101,5 mrd per jaar blootleggen. Daarvan is € 4,4 mrd tot € 10,4 mrd te halen met uitvoerings- en procesverbeteringen, zonder één burger te raken en zonder aan bestaand beleid te komen. De rest, tot € 91,1 mrd per jaar (vooral het intrekken van negatief beoordeelde fiscale regelingen), is óók becijferd maar vergt een échte beleidswijziging; die laag tellen we bewust apart. Van 32 maatregelen zijn de opbrengst nog niet becijferd; die zitten nergens in deze bedragen: de ruimte groeit dus nog naarmate bronnen de bedragen dragen.
Becijferde besparingsruimte per jaar
€ 10,0 mrd tot € 101,5 mrd
Waarvan zonder aan beleid te raken
€ 4,4 mrd tot € 10,4 mrd
uitvoerings- en procesverbeteringen; de rest (tot € 91,1 mrd) vergt echte beleidswijziging
Zonder te bezuinigen op
zorg, onderwijs, koopkracht
De reflex
Bij tegenvallers wordt bezuinigd op wat burgers voelen, zoals de bibliotheek, de thuiszorg of het openbaar vervoer, of gaan de belastingen omhoog.
Het alternatief
Eerst het weglekkende geld dichten: inhuurmarges, falende IT, zorgfraude, dure noodhuur. Dat is geen bezuiniging maar goed beheer.
De vraag aan de politiek
Is elk van deze maatregelen onderzocht en afgewogen vóór er op functionele dingen wordt gekort? Zo niet: waarom niet?
49 van 49 maatregelen
49 van 49 maatregelen
Horizonbepaling: geen regeling zonder houdbaarheidsdatum
StructureelGeschatte jaaropbrengst
€ 5,0 mrd tot € 89,0 mrd
Geef elke regeling een horizonbepaling: hij vervalt automatisch na een vaste termijn tenzij de effectiviteit is aangetoond: stoppen wordt de default, verlengen de uitzondering die je moet verdedigen. Toets de bestaande regelingen zonder evaluatie met voorrang. En koppel de uitkomst aan een besluit: een evaluatie die 'niet doeltreffend' concludeert, gaat verplicht als voorstel tot intrekking naar de Kamer. Voor de grootste post ligt het huiswerk al klaar: een ambtelijk vervolgrapport (2025) becijferde twee opties voor de eigenwoningregeling alleen al (afbouw hypotheekrenteaftrek in twintig jaar: € 9,3 mrd structureel; hoger eigenwoningforfait: € 4,2 mrd), en beide zijn tot nu toe blijven liggen. Precies het probleem dat een horizonbepaling zou oplossen: er is geen automatisme dat een kant-en-klare, becijferde optie ook tot een besluit dwingt. Het conservatieve scenario hiernaast (€ 5,0 mrd) telt daarom bewust alleen drie kleinere, politiek minder verdedigde regelingen (landbouwvrijstelling, BOR, MKB-winstvrijstelling); het ambitieuze scenario (€ 89 mrd) is het volledige Rekenkamer-maximum als alle 53 negatief beoordeelde regelingen zouden verdwijnen. Dit bedrag telt niet mee in het rijksbrede totaal bovenaan de Besparingsagenda: anders dan de rest van de agenda vereist dit géén uitvoerings- of procesverbetering maar een echte beleidswijziging (een bestaande, deels populaire fiscale regeling daadwerkelijk intrekken).
Het lek
Een regeling die eenmaal bestaat, blijft bestaan. Van de 116 fiscale regelingen (samen € 150 mrd per jaar, ruim 40% van de belasting- en premie-inkomsten) hebben er nog altijd 27 geen evaluatierapport (was 43 in 2023). Van de wél geëvalueerde regelingen dragen er 11 aantoonbaar efficiënt bij aan hun doel; het aantal negatief beoordeeld (niet doeltreffend en/of niet doelmatig) groeide van 21 (2023) via 33 (oktober 2024) naar 53 van de 116 (Rekenkamer, Hoogrisicolijst, 20 mei 2026), met voor het eerst sinds 2023 weer een bijgewerkt gezamenlijk budgettair belang: circa € 89 mrd (was € 30 mrd), met de hypotheekrenteaftrek (€ 11,3 mrd bruto) en de landbouwvrijstelling (€ 1,35 mrd) zelf door de Rekenkamer genoemd als voorbeelden. Er wordt intussen volop geëvalueerd: 425 rapporten voor 2026 alleen al. Maar 22% daarvan maakt duidelijk of het resultaat tegen minimale kosten is bereikt, en van 18 onderzochte rapportages haalden er 6 een Kamerdebat. De evaluatie is er wel; de consequentie niet.
De maatregel
Geef elke regeling een horizonbepaling: hij vervalt automatisch na een vaste termijn tenzij de effectiviteit is aangetoond: stoppen wordt de default, verlengen de uitzondering die je moet verdedigen. Toets de bestaande regelingen zonder evaluatie met voorrang. En koppel de uitkomst aan een besluit: een evaluatie die 'niet doeltreffend' concludeert, gaat verplicht als voorstel tot intrekking naar de Kamer. Voor de grootste post ligt het huiswerk al klaar: een ambtelijk vervolgrapport (2025) becijferde twee opties voor de eigenwoningregeling alleen al (afbouw hypotheekrenteaftrek in twintig jaar: € 9,3 mrd structureel; hoger eigenwoningforfait: € 4,2 mrd), en beide zijn tot nu toe blijven liggen. Precies het probleem dat een horizonbepaling zou oplossen: er is geen automatisme dat een kant-en-klare, becijferde optie ook tot een besluit dwingt. Het conservatieve scenario hiernaast (€ 5,0 mrd) telt daarom bewust alleen drie kleinere, politiek minder verdedigde regelingen (landbouwvrijstelling, BOR, MKB-winstvrijstelling); het ambitieuze scenario (€ 89 mrd) is het volledige Rekenkamer-maximum als alle 53 negatief beoordeelde regelingen zouden verdwijnen. Dit bedrag telt niet mee in het rijksbrede totaal bovenaan de Besparingsagenda: anders dan de rest van de agenda vereist dit géén uitvoerings- of procesverbetering maar een echte beleidswijziging (een bestaande, deels populaire fiscale regeling daadwerkelijk intrekken).
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
structurele hervorming
Geschatte jaaropbrengst
€ 5,0 mrd tot € 89,0 mrd
Becijferd en bronbaar, maar vereist een échte beleidswijziging in plaats van een uitvoerings- of procesverbetering. Telt daarom niet mee in het rijksbrede totaal.
SPUKs omzetten: minder potjes, minder verantwoordingscircus
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
tot € 2,1 mrd
Voer de omzetting van SPUKs naar fondsuitkeringen door zoals aangekondigd, met openbare telling van resterende SPUKs na 2026 en toets of de verantwoordingslast bij gemeenten daadwerkelijk daalt. Geen nieuwe SPUK zonder horizonbepaling en lastentoets. Het bedrag hiernaast is de aangekondigde korting, een politieke taakstelling en geen gemeten besparing op bureaucratie; het telt daarom niet mee in het rijksbrede totaal van deze agenda.
Het lek
Van 21 SPUKs (€ 7,4 mrd) in 2017 naar 185 (€ 21,3 mrd) in 2024: elke regeling brengt eigen aanvraag- en verantwoordingslasten mee. Bij kleine bedragen (voorbeelden: € 728 of € 8.000) kan die last het uitkeringsbedrag overschrijden. Het Regeerprogramma erkent dit en wil omzetting naar fondsuitkeringen met een korting van 10%: op het nu aangekondigde overgehevelde deel circa € 638 mln, en tot € 2,13 mrd als het hele SPUK-stelsel wordt omgezet.
De maatregel
Voer de omzetting van SPUKs naar fondsuitkeringen door zoals aangekondigd, met openbare telling van resterende SPUKs na 2026 en toets of de verantwoordingslast bij gemeenten daadwerkelijk daalt. Geen nieuwe SPUK zonder horizonbepaling en lastentoets. Het bedrag hiernaast is de aangekondigde korting, een politieke taakstelling en geen gemeten besparing op bureaucratie; het telt daarom niet mee in het rijksbrede totaal van deze agenda.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
tot € 2,1 mrd
Becijferd en bronbaar, maar vereist een échte beleidswijziging in plaats van een uitvoerings- of procesverbetering. Telt daarom niet mee in het rijksbrede totaal.
Zorgfraude: controle vóóraf in plaats van achteraf
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
€ 1,0 mrd tot € 2,0 mrd
Vergunningplicht met inhoudelijke screening bij toetreding (Wtza) uitbreiden naar Wmo- en Jeugdwet-aanbieders, plus een winstuitkeringsverbod voor Wmo- en PGB-aanbieders; verplichte datakoppeling tussen gemeenten, NZa, IKZ en SVB (inclusief bulkdata) met realtime toets van declaratie op geleverde zorg; bevoegdheid om betalingen direct te bevriezen bij afwijkende patronen; daadwerkelijke NZa-bedrijfsbezoeken en pgb-toezicht; bestuurdersverbod en persoonlijke aansprakelijkheid bij fraude. Daarnaast, zoals Rotterdam zelf aan het Rijk vraagt: Bibob-toetsing bij pgb-aanbieders en Suwi-net-toegang voor gemeenten bij Wmo en Jeugdwet, zodat aanbiedersinformatie niet langer versnipperd is over 342 gemeenten, 31 zorgkantoren en 10 zorgverzekeraars.
Het lek
Het stelsel keert eerst uit en controleert later. Malafide zorg-bv's declareren niet-geleverde zorg, keren dividend uit en heropstarten na ontdekking onder een nieuwe naam. De Rekenkamer (2022) oordeelde dat handhaving niet of nauwelijks werkt: NZa 13 formele maatregelen en 0 bedrijfsbezoeken in 2020. Per 2025 dekt de Wtza Zvw/Wlz, maar pure Wmo- en jeugdhulp-aanbieders blijven buiten de vergunningplicht. Alleen al via de SVB loopt € 3,6 mrd pgb; de omvang van pgb-fraude is onmeetbaar gebleven. Harde illustratie: hof 2026 bewees € 4,6 mln pgb-oplichting bij Dolia, terwijl Zilveren Kruis na acht jaar max circa € 1,4 mln terugverwacht; gezinshuis Helder moet € 2,5 mln civiel terugbetalen.
De maatregel
Vergunningplicht met inhoudelijke screening bij toetreding (Wtza) uitbreiden naar Wmo- en Jeugdwet-aanbieders, plus een winstuitkeringsverbod voor Wmo- en PGB-aanbieders; verplichte datakoppeling tussen gemeenten, NZa, IKZ en SVB (inclusief bulkdata) met realtime toets van declaratie op geleverde zorg; bevoegdheid om betalingen direct te bevriezen bij afwijkende patronen; daadwerkelijke NZa-bedrijfsbezoeken en pgb-toezicht; bestuurdersverbod en persoonlijke aansprakelijkheid bij fraude. Daarnaast, zoals Rotterdam zelf aan het Rijk vraagt: Bibob-toetsing bij pgb-aanbieders en Suwi-net-toegang voor gemeenten bij Wmo en Jeugdwet, zodat aanbiedersinformatie niet langer versnipperd is over 342 gemeenten, 31 zorgkantoren en 10 zorgverzekeraars.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
€ 1,0 mrd tot € 2,0 mrd
Conservatieve schatting, structureel per jaar. Zie methodologie.
Prestigeprojecten: eerlijk ramen, echt verantwoorden
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
€ 500 mln tot € 2,0 mrd
Verplichte onafhankelijke second opinion op elke MKBA en grote raming, door een tegenspraak-team dat de aannames aanvalt; standaard optimisme-correctie in de besluitvorming (risico-opslag bovenop de raming); publieke budget-vs-realisatie-dashboards per project; bestuurlijke verantwoordingsplicht bij overschrijding boven 20%.
Het lek
Structureel optimisme in MKBA's en ramingen; overschrijdingen van 30 tot 75% zijn regel. Niemand draagt persoonlijke consequenties bij ontsporing.
De maatregel
Verplichte onafhankelijke second opinion op elke MKBA en grote raming, door een tegenspraak-team dat de aannames aanvalt; standaard optimisme-correctie in de besluitvorming (risico-opslag bovenop de raming); publieke budget-vs-realisatie-dashboards per project; bestuurlijke verantwoordingsplicht bij overschrijding boven 20%.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
€ 500 mln tot € 2,0 mrd
Conservatieve schatting, structureel per jaar. Zie methodologie.
Falende ICT: rood advies betekent stoppen
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
€ 400 mln tot € 1,3 mrd
Maak een negatief AcICT-advies bindend: rood advies betekent stoppen, tenzij de Kamer expliciet anders besluit; eis in de gunning en het contract broncode-escrow, meetbare oplevercriteria en een exit; verplichte rijksbrede licentie-audit tegen spooklicenties en SaaS-sprawl; een legacy-vervangingsfonds met een harde einddatum per systeem, uitgevoerd door een eigen korps systeem-architecten die de leverancier kunnen tegenspreken.
Het lek
De gemiddelde kostenoverschrijding van grote rijks-IT-projecten steeg van 21% (2023) naar 45% (2025), terwijl het aantal grote projecten bijna verdubbelde naar 193; negatieve AcICT-adviezen worden genegeerd. De rekening is per jaar af te lezen uit het ICT-dashboard zelf: de ramingen van de gerapporteerde projecten liepen netto € 377 mln (2023), € 675 mln (2024) en € 1.271 mln (2025) op, en de lopende portefeuille staat € 2,8 mrd boven de initiële ramingen. Vaak speelt hetzelfde mechanisme (casus 909, BIT CHARM): leveranciers starten met een 'kant-en-klaar'- of standaardverhaal, de uitvoering wordt maatwerk en meerwerk, en de overheid stuurt te zwak op contract, scope en stopmoment. Daarnaast lekt geld weg via ongebruikte SaaS (spooklicenties) en dure legacy-inhuur.
De maatregel
Maak een negatief AcICT-advies bindend: rood advies betekent stoppen, tenzij de Kamer expliciet anders besluit; eis in de gunning en het contract broncode-escrow, meetbare oplevercriteria en een exit; verplichte rijksbrede licentie-audit tegen spooklicenties en SaaS-sprawl; een legacy-vervangingsfonds met een harde einddatum per systeem, uitgevoerd door een eigen korps systeem-architecten die de leverancier kunnen tegenspreken.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
€ 400 mln tot € 1,3 mrd
Conservatieve schatting, structureel per jaar. Zie methodologie.
Externe inhuur terug naar de norm
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
€ 774 mln tot € 1,3 mrd
Roemernorm (max 10% inhuur) wettelijk verankeren met automatische budgetkorting bij overschrijding, als één norm voor Rijk én gemeenten, provincies en waterschappen; structurele functies verambtelijken (scheelt de broker- en bureaumarge; de btw op inhuurfacturen scheelt alleen het departement, voor de schatkist als geheel vloeit die terug); salarishuis moderniseren zodat vaste vakmensen concurrerend zijn; en herstel de in 2016 geschrapte draaideurbepaling: twee jaar niet terughuren van een vertrokken ambtenaar als externe, nu rijksbreed in plaats van alleen bij het eigen ministerie.
Het lek
Het Rijk en decentrale overheden zitten structureel boven de Roemernorm (10%). Op elke ingehuurde ZZP'er zitten broker- en doorleen-marges; 'draaideur-ambtenaren' keren terug tegen dubbel tarief.
De maatregel
Roemernorm (max 10% inhuur) wettelijk verankeren met automatische budgetkorting bij overschrijding, als één norm voor Rijk én gemeenten, provincies en waterschappen; structurele functies verambtelijken (scheelt de broker- en bureaumarge; de btw op inhuurfacturen scheelt alleen het departement, voor de schatkist als geheel vloeit die terug); salarishuis moderniseren zodat vaste vakmensen concurrerend zijn; en herstel de in 2016 geschrapte draaideurbepaling: twee jaar niet terughuren van een vertrokken ambtenaar als externe, nu rijksbreed in plaats van alleen bij het eigen ministerie.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
€ 774 mln tot € 1,3 mrd
Conservatieve schatting, structureel per jaar. Zie methodologie.
Structurele COA-financiering: een ijzeren voorraad reguliere plekken
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
€ 500 mln tot € 1,0 mrd
Financier het COA structureel op een stabiele capaciteit van reguliere plekken (een 'ijzeren voorraad') in plaats van jaarlijks op de verwachte instroom, zodat pieken niet via nood-inkoop hoeven te lopen. De opbrengst-raming komt van de uitvoerder zelf: het COA rekende de Tweede Kamer circa € 1 mrd per jaar voor bij een stabiele capaciteit van 41.000 reguliere plekken; wij hanteren de helft daarvan als conservatieve ondergrens.
Het lek
Opvangcapaciteit wordt instroom-afhankelijk op- en afgeschaald. Bij elke piek moet worden bijgekocht via de duurste vorm: noodopvang, hotels en schepen (€ 184 per dag tegen € 91 regulier; per bewoner per jaar € 69.400 tegen € 30.400). Het COA-bestuur noemde dit zelf 'penny wise, pound foolish'. Dit is een doelmatigheidsvraag, geen beleidsvraag: dezelfde opvang, onnodig duur ingekocht.
De maatregel
Financier het COA structureel op een stabiele capaciteit van reguliere plekken (een 'ijzeren voorraad') in plaats van jaarlijks op de verwachte instroom, zodat pieken niet via nood-inkoop hoeven te lopen. De opbrengst-raming komt van de uitvoerder zelf: het COA rekende de Tweede Kamer circa € 1 mrd per jaar voor bij een stabiele capaciteit van 41.000 reguliere plekken; wij hanteren de helft daarvan als conservatieve ondergrens.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
€ 500 mln tot € 1,0 mrd
Conservatieve schatting, structureel per jaar. Zie methodologie.
Einde aan de decemberkoorts
DirectGeschatte jaaropbrengst
€ 400 mln tot € 800 mln
Verruim de eindejaarsmarge (het deel van een niet-benut budget dat een departement mag meenemen naar het volgende jaar) zodat overhouden niet langer wordt afgestraft; monitor de Q4-uitgavenpiek per departement en beloon besparing in plaats van haar te bestraffen.
Het lek
Wie budget overhoudt, wordt volgend jaar gekort: zuinigheid wordt bestraft, en dus wordt het budget in Q4 opgemaakt aan hardware, meubilair en onzinrapporten.
De maatregel
Verruim de eindejaarsmarge (het deel van een niet-benut budget dat een departement mag meenemen naar het volgende jaar) zodat overhouden niet langer wordt afgestraft; monitor de Q4-uitgavenpiek per departement en beloon besparing in plaats van haar te bestraffen.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
€ 400 mln tot € 800 mln
Conservatieve schatting, structureel per jaar. Zie methodologie.
Groningen: vertrouwen goedkoper dan wantrouwen
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
€ 200 mln tot € 500 mln
Vaste, ruimhartige bedragen zonder rapportenfabriek voor kleine schades; één uitvoeringsorganisatie; publiceer per kwartaal de verhouding uitvoeringskosten vs. uitgekeerd bedrag (wat gemeten wordt, wordt gestuurd).
Het lek
De controle-industrie rond schade en versterking kost soms meer dan de schadevergoeding zelf; elke normwijziging betekent 'alle dossiers opnieuw'.
De maatregel
Vaste, ruimhartige bedragen zonder rapportenfabriek voor kleine schades; één uitvoeringsorganisatie; publiceer per kwartaal de verhouding uitvoeringskosten vs. uitgekeerd bedrag (wat gemeten wordt, wordt gestuurd).
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
€ 200 mln tot € 500 mln
Conservatieve schatting, structureel per jaar. Zie methodologie.
Subsidies op resultaat, niet op intentie
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
€ 100 mln tot € 350 mln
Output-financiering met meetbare resultaten voor de burger; harde overhead-cap (bijvoorbeeld 20% naar organisatie en directie) met intrekking bij structurele overschrijding; en maak de bestaande wettelijke horizonbepaling een echt beslismoment: elke subsidieregeling vervalt al na ten hoogste vijf jaar (Comptabiliteitswet 2016, art. 4.10), maar verlengen is in de praktijk een hamerstuk. Verleng alleen als het effect is aangetoond, en publiceer een openbaar subsidieregister met resultaat per euro.
Het lek
De 'rondpomp-economie': stichtingen met torenhoge overhead en abstracte doelen ('bewustwording', 'verbinden') waar de burger geen direct nut van ervaart.
De maatregel
Output-financiering met meetbare resultaten voor de burger; harde overhead-cap (bijvoorbeeld 20% naar organisatie en directie) met intrekking bij structurele overschrijding; en maak de bestaande wettelijke horizonbepaling een echt beslismoment: elke subsidieregeling vervalt al na ten hoogste vijf jaar (Comptabiliteitswet 2016, art. 4.10), maar verlengen is in de praktijk een hamerstuk. Verleng alleen als het effect is aangetoond, en publiceer een openbaar subsidieregister met resultaat per euro.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
€ 100 mln tot € 350 mln
Conservatieve schatting, structureel per jaar. Zie methodologie.
Quick win: inhuurtarieven loskoppelen van het loongebouw
DirectGeschatte jaaropbrengst
€ 200 mln tot € 327 mln
Koppel inhuurtarieven los van het loongebouw en benchmark ze per functiegroep tegen actuele marktprijzen, met een periodieke herijking omlaag én omhoog. Dit vergt geen wetstraject: de CPO Rijk en de ministeries kunnen de tariefsystematiek in de eigen mantelcontracten aanpassen; decentraal kunnen colleges hetzelfde doen. Dit is de quick win van dit dossier.
Het lek
De overheid baseert inhuurtarieven op de eigen salarisschalen in plaats van op actuele marktprijzen. Daardoor betaalt zij tot 10% boven de markt en profiteert zij zelden van dalende tarieven. Op de rijksinhuur 2025 (€ 3,27 mrd) is 10% overbetaling circa € 327 mln per jaar (onderbouwde schatting). Dit is echte overbetaling voor dezelfde capaciteit, geen abstracte ondoelmatigheid.
De maatregel
Koppel inhuurtarieven los van het loongebouw en benchmark ze per functiegroep tegen actuele marktprijzen, met een periodieke herijking omlaag én omhoog. Dit vergt geen wetstraject: de CPO Rijk en de ministeries kunnen de tariefsystematiek in de eigen mantelcontracten aanpassen; decentraal kunnen colleges hetzelfde doen. Dit is de quick win van dit dossier.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
€ 200 mln tot € 327 mln
Conservatieve schatting, structureel per jaar. Zie methodologie.
Toeslagenherstel: ruimhartig én simpel
DirectGeschatte jaaropbrengst
€ 100 mln tot € 250 mln
Ruimhartige forfaitaire regelingen zonder eindeloze dossiertoetsing voor de meeste gevallen; één uitvoeringsorganisatie in plaats van een keten; kwartaalpublicatie van uitvoeringskosten vs. uitgekeerd bedrag. Groningen kent hetzelfde mechanisme en heeft een eigen maatregel; de bedragen overlappen niet.
Het lek
Bij het toeslagenherstel overstijgen de uitvoeringskosten per dossier soms de compensatie: circa 24 tot 30 cent uitvoeringskosten per uitgekeerde euro (€ 1,41 mrd cumulatief). Maximale controle op elke claim maakt herstel trager en duurder.
De maatregel
Ruimhartige forfaitaire regelingen zonder eindeloze dossiertoetsing voor de meeste gevallen; één uitvoeringsorganisatie in plaats van een keten; kwartaalpublicatie van uitvoeringskosten vs. uitgekeerd bedrag. Groningen kent hetzelfde mechanisme en heeft een eigen maatregel; de bedragen overlappen niet.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
€ 100 mln tot € 250 mln
Conservatieve schatting, structureel per jaar. Zie methodologie.
Broker-marge maximeren
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
€ 100 mln tot € 250 mln
Maximeer de marge van tussenpartijen op rijksmantelcontracten (een vast bedrag per uur of een vaste fee in plaats van een percentage) en verplicht een open opbouw van het uurtarief, zodat zichtbaar is wat naar de professional gaat en wat naar de tussenpartij.
Het lek
Op elke ingehuurde professional zit een marge van de tussenpartij (broker of doorleenbureau). Die marge loopt per uur door zolang de inhuur duurt, terwijl de opdrachtgever zelden ziet hoe het uurtarief is opgebouwd. PIFA/Flexnieuws laten zien dat broker/MSP- en detacheringsroutes in de publieke inkoop sterk groeien.
De maatregel
Maximeer de marge van tussenpartijen op rijksmantelcontracten (een vast bedrag per uur of een vaste fee in plaats van een percentage) en verplicht een open opbouw van het uurtarief, zodat zichtbaar is wat naar de professional gaat en wat naar de tussenpartij.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
€ 100 mln tot € 250 mln
Conservatieve schatting, structureel per jaar. Zie methodologie.
Onderhandse gunningen terug naar het EU-gemiddelde (5%)
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
€ 50 mln tot € 150 mln
Breng het aandeel directe gunningen terug naar het EU-gemiddelde van 5%, als meetbare KPI met een jaarlijkse voortgangsmeting per ministerie (bron: EU Single Market Scoreboard). De band hiernaast is een schatting van het prijsvoordeel bij meer open mededinging, geen hard rekenkamercijfer.
Het lek
Nederland gunt 12% van de overheidsopdrachten onderhands, zonder formele procedure: 2,4 keer vaker dan de gemiddelde EU-lidstaat (5%). Elke onderhandse gunning is een inkoop waarvan niemand kan vaststellen of de prijs marktconform was. Op een rijksinkoopvolume van ruim € 15 mrd is dat extra onderhandse aandeel in de orde van € 1 mrd volume per jaar.
De maatregel
Breng het aandeel directe gunningen terug naar het EU-gemiddelde van 5%, als meetbare KPI met een jaarlijkse voortgangsmeting per ministerie (bron: EU Single Market Scoreboard). De band hiernaast is een schatting van het prijsvoordeel bij meer open mededinging, geen hard rekenkamercijfer.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
€ 50 mln tot € 150 mln
Conservatieve schatting, structureel per jaar. Zie methodologie.
IND-doorlooptijden als harde KPI: elke dwangsom is vermijdbaar
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
€ 60 mln tot € 99 mln
Maak de wettelijke beslistermijnen van de IND een harde KPI met een openbare maandmonitor (voorraad, doorlooptijd, betaalde dwangsommen per maand) en stuur de capaciteit daarop. Onderkant scenario: terug naar het 2023-niveau (scheelt orde € 60 tot 70 mln per jaar t.o.v. 2025). Bovenkant: vermijden van minstens de tot juli 2026 al betaalde circa € 99 mln. Dat is een peiling, geen jaarraming.
Het lek
De IND betaalt dwangsommen voor te laat beslissen: ruim € 43 mln cumulatief (2017 tot 2022), € 11,3 mln (2023), € 36,8 mln (2024), circa € 79 mln (2025) en al circa € 99 mln in januari tot en met juli 2026. Dit is geld met nul maatschappelijk resultaat: geen opvang, geen behandeling, alleen een boete voor traagheid. In 2023 lag het bedrag een factor zeven lager dan in 2025, dus het kán. De Tweede Kamer wil de rechterlijke dwangsom in vreemdelingenzaken afschaffen; dat voorstel ligt bij de Eerste Kamer. Afschaffen haalt de kaspost weg, maar niet de te late beslissing. Deze maatregel meet termijnen halen, niet de prikkel schrappen.
De maatregel
Maak de wettelijke beslistermijnen van de IND een harde KPI met een openbare maandmonitor (voorraad, doorlooptijd, betaalde dwangsommen per maand) en stuur de capaciteit daarop. Onderkant scenario: terug naar het 2023-niveau (scheelt orde € 60 tot 70 mln per jaar t.o.v. 2025). Bovenkant: vermijden van minstens de tot juli 2026 al betaalde circa € 99 mln. Dat is een peiling, geen jaarraming.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
€ 60 mln tot € 99 mln
Conservatieve schatting, structureel per jaar. Zie methodologie.
Maximaal één contractlaag in de jeugdzorgketen
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
€ 27 mln tot € 53 mln
Sta maximaal één contractlaag toe tussen gemeente en de zorgverlener die de jeugdhulp feitelijk levert, óf stel een wettelijk marge-plafond op onderaanneming. De genoemde opbrengst is een afgeleide orde van grootte (marge × ketenaandeel × omzet), bewust conservatief gelezen: een deel van de marge dekt reële coördinatie en blijft ook bij één laag bestaan.
Het lek
Circa twee derde van de jeugdhulpaanbieders werkt in hoofd-/onderaannemerconstructies. De hoofdaannemer rekent gemiddeld 6,6% marge richting de onderaannemer die het werk doet (de meeste marges liggen tussen 5% en 10%), en naar schatting 5 tot 10% van de sectoromzet loopt via deze keten, stijgend. Die marge betaalt geen zorg maar het doorzetten van een contract.
De maatregel
Sta maximaal één contractlaag toe tussen gemeente en de zorgverlener die de jeugdhulp feitelijk levert, óf stel een wettelijk marge-plafond op onderaanneming. De genoemde opbrengst is een afgeleide orde van grootte (marge × ketenaandeel × omzet), bewust conservatief gelezen: een deel van de marge dekt reële coördinatie en blijft ook bij één laag bestaan.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
€ 27 mln tot € 53 mln
Conservatieve schatting, structureel per jaar. Zie methodologie.
Rijkskantoren: betaal voor de meters die je gebruikt
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
€ 6 mln tot € 43 mln
Publiceer de bezettingsgraad per rijkskantoor als vast onderdeel van de verantwoording: meten is de voorwaarde voor besluiten. Koppel het aantal meters aan de gemeten bezetting in plaats van aan het aantal ambtenaren op papier, en stoot af of verhuur wat structureel leegstaat. En: verduurzaam geen pand dat binnen de masterplanperiode wordt afgestoten.
Het lek
Sinds hybride werken zit de rijkskantorenportefeuille (ruim 2 miljoen m² over circa 140 panden) leger. De minister erkent dat de bezetting is gedaald, maar het aantal vierkante meters daalt naar verwachting slechts 'licht' en de integrale huisvestingskosten blijven op ongeveer € 1,2 mrd per jaar. Medio 2024 stond circa 123.000 m² langer dan een jaar leeg, waarvan ongeveer 22.000 m² structureel. Wat je niet meet, hoef je niet af te stoten.
De maatregel
Publiceer de bezettingsgraad per rijkskantoor als vast onderdeel van de verantwoording: meten is de voorwaarde voor besluiten. Koppel het aantal meters aan de gemeten bezetting in plaats van aan het aantal ambtenaren op papier, en stoot af of verhuur wat structureel leegstaat. En: verduurzaam geen pand dat binnen de masterplanperiode wordt afgestoten.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
€ 6 mln tot € 43 mln
Conservatieve schatting, structureel per jaar. Zie methodologie.
Jeugdzorg: grip op uitvoering en doelmatigheidsverschil tussen gemeenten
StructureelGeschatte jaaropbrengst
tot € 1,8 mrd (indicatief)
Gemeenteraden vragen bij elke jeugdzorg-uitvoeringsorganisatie (zoals WIJ Groningen) periodieke, onderling vergelijkbare verantwoording in plaats van incidentele vragen, en leggen eigen prestaties naast die van vergelijkbare gemeenten. De band hiernaast is een schatting (IPSE-sectorpotentieel, met methodologische kanttekening); wacht vervolgonderzoek af voordat individuele gemeenten als 'ondoelmatig' worden bestempeld.
Het lek
Jeugdzorgkosten lopen bij individuele gemeenten uit (Amsterdam € 45,4 mln boven begroting in 2019, Den Haag € 29 mln tekort in 2024) en de sturing op uitvoeringsorganisaties is soms zwak: bij WIJ Groningen (€ 40,5 mln/jr) stelde de Groningse raad in vier jaar tijd maar 12 schriftelijke vragen. Onafhankelijk daarvan laat landelijk onderzoek (IPSE Studies, 338 gemeenten) een doelmatigheidsverschil tussen gemeenten zien van naar schatting € 1,8 mrd/jr bij volledige doelmatigheid, al is de meetmethode zelf bekritiseerd omdat die geen rekening houdt met de zwaarte van doorverwezen zorgvragen.
De maatregel
Gemeenteraden vragen bij elke jeugdzorg-uitvoeringsorganisatie (zoals WIJ Groningen) periodieke, onderling vergelijkbare verantwoording in plaats van incidentele vragen, en leggen eigen prestaties naast die van vergelijkbare gemeenten. De band hiernaast is een schatting (IPSE-sectorpotentieel, met methodologische kanttekening); wacht vervolgonderzoek af voordat individuele gemeenten als 'ondoelmatig' worden bestempeld.
Orgaan aan zet
gemeenteraad
Termijn
structurele hervorming
Geschatte jaaropbrengst
tot € 1,8 mrd
Indicatieve ordegrootte. Sectorpotentieel uit IPSE-onderzoek bij volledige doelmatigheid, met methodologische kanttekening (geen correctie voor zwaarte van de zorgvraag); telt niet mee in het totaal.
Opvang structureel maken in plaats van noodhuur
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
tot € 1,0 mrd (indicatief)
Meerjarige, stabiele opvangcapaciteit via transformatie van eigen Rijksvastgoed en flexwoningen; verbod op bezettingsgaranties in nieuwe contracten; centrale, transparante inkoop in plaats van onderhandse noodgunningen. De opbrengst is becijferd bij de maatregel 'Structurele COA-financiering' (circa € 0,5 tot 1 mrd per jaar, raming van de uitvoerder zelf) en telt daar één keer mee; hier staat bewust geen tweede bedrag.
Het lek
Noodopvang in hotels en op schepen is 2 tot 3 keer zo duur als reguliere opvang. Door het ontbreken van structurele capaciteit wordt de overheid gegijzeld door commerciële tarieven en leegstand-garanties.
De maatregel
Meerjarige, stabiele opvangcapaciteit via transformatie van eigen Rijksvastgoed en flexwoningen; verbod op bezettingsgaranties in nieuwe contracten; centrale, transparante inkoop in plaats van onderhandse noodgunningen. De opbrengst is becijferd bij de maatregel 'Structurele COA-financiering' (circa € 0,5 tot 1 mrd per jaar, raming van de uitvoerder zelf) en telt daar één keer mee; hier staat bewust geen tweede bedrag.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
tot € 1,0 mrd
Indicatieve ordegrootte. Zelfde geld als de maatregel 'Structurele COA-financiering' (raming van de uitvoerder: circa € 0,5 tot 1 mrd per jaar); telt daar één keer mee in het totaal.
Doorstroom-monitor statushouders: de meerprijs maandelijks zichtbaar
DirectGeschatte jaaropbrengst
tot € 680 mln (indicatief)
Publiceer maandelijks een doorstroom-monitor: het aantal door statushouders bezette opvangplekken × de meerprijs van noodopvang boven regulier = de meerkosten van die maand. Dit is een transparantie-maatregel en telt zonder eigen bedrag mee: de meerkosten zelf vallen binnen de band van maatregel 30, en de doorstroom hangt aan de woningmarkt. De monitor maakt de actuele stand controleerbaar, zodat de Kamer op feiten kan sturen.
Het lek
Circa 20.000 statushouders bezetten opvangplekken omdat zij niet doorstromen naar woningen. Zolang die plekken bezet zijn, moet vervangende capaciteit via de duurste vorm (noodopvang, € 184 per dag tegen € 91 regulier) worden bijgekocht. Rekensom: 20.000 × € 93 × 365 ≈ € 679 mln per jaar bij volledige nood-vervanging; de werkelijke stand fluctueert maandelijks.
De maatregel
Publiceer maandelijks een doorstroom-monitor: het aantal door statushouders bezette opvangplekken × de meerprijs van noodopvang boven regulier = de meerkosten van die maand. Dit is een transparantie-maatregel en telt zonder eigen bedrag mee: de meerkosten zelf vallen binnen de band van maatregel 30, en de doorstroom hangt aan de woningmarkt. De monitor maakt de actuele stand controleerbaar, zodat de Kamer op feiten kan sturen.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
tot € 680 mln
Indicatieve ordegrootte. Ordegrootte van de doorstroom-formule (20.000 plekken × meerprijs nood); de meerkosten vallen binnen de band van maatregel 30 en tellen niet dubbel mee.
Prijsplafond op noodopvang
DirectGeschatte jaaropbrengst
tot € 300 mln (indicatief)
Leg in noodopvangcontracten een maximum vast op het percentage boven de kostprijs en maak een open-boek-calculatie verplicht, zodat de marge toetsbaar is vóórdat er getekend wordt. De structurele oplossing (meer reguliere plekken) zit in maatregelen 4 en 30; dit is de quick win op de noodroute. De orde van grootte (grofweg € 75 tot 300 mln per jaar) is een deel van de COA-band van maatregel 30 en telt daarom niet nogmaals mee in het totaal.
Het lek
Bij nood-inkoop ontbreekt een prijsplafond. De leverancier kent de tijdsdruk en weet dat er geen alternatief is; zonder inzicht in de kostprijs valt niet vast te stellen wat een redelijke marge is. Het prijsverschil zelf is wel hard: noodopvang kost ongeveer het dubbele van reguliere opvang per bewoner (€ 67.400 vs. € 33.200 per jaar; dagprijzen circa € 184 vs. € 91).
De maatregel
Leg in noodopvangcontracten een maximum vast op het percentage boven de kostprijs en maak een open-boek-calculatie verplicht, zodat de marge toetsbaar is vóórdat er getekend wordt. De structurele oplossing (meer reguliere plekken) zit in maatregelen 4 en 30; dit is de quick win op de noodroute. De orde van grootte (grofweg € 75 tot 300 mln per jaar) is een deel van de COA-band van maatregel 30 en telt daarom niet nogmaals mee in het totaal.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
tot € 300 mln
Indicatieve ordegrootte. Deel van de COA-band van maatregel 30 (schatting: 15 tot 30% van de structurele meerkosten); telt niet dubbel mee in het totaal.
Vervangen op technische levensduur
DirectGeschatte jaaropbrengst
tot € 300 mln (indicatief)
Vervang hardware en inventaris op technische levensduur in plaats van op de boekhoudkundige afschrijvingstermijn, vastgelegd in rijksbreed inkoopbeleid. De opbrengst (grofweg € 100 tot 300 mln per jaar) is een deel van de Q4-piek die al onder de decemberkoorts-maatregel valt en telt daarom niet apart mee in het totaal.
Het lek
Laptops, telefoons en meubilair worden vervangen zodra ze boekhoudkundig zijn afgeschreven, niet wanneer ze versleten zijn. Dat levert een golf van vervangingen van werkende spullen op, geconcentreerd aan het eind van het begrotingsjaar.
De maatregel
Vervang hardware en inventaris op technische levensduur in plaats van op de boekhoudkundige afschrijvingstermijn, vastgelegd in rijksbreed inkoopbeleid. De opbrengst (grofweg € 100 tot 300 mln per jaar) is een deel van de Q4-piek die al onder de decemberkoorts-maatregel valt en telt daarom niet apart mee in het totaal.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
tot € 300 mln
Indicatieve ordegrootte. Deel van de Q4-piek die al onder de decemberkoorts-maatregel (6) in het totaal zit; telt niet dubbel mee.
Defensie: absorptie vóór acceleratie
StructureelGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Koppel elke budgetverhoging aan meetbare groei van eigen verwervings- en personeelscapaciteit; koop Europees gebundeld in (schaalvoordeel i.p.v. onderling opbieden); Rekenkamer vooraf laten meekijken bij contracten boven € 100 mln.
Het lek
Het budget groeit sneller dan de organisatie het verantwoord kan uitgeven: onderuitputting, paniekaankopen, dure inhuur en oorlogspremies bij leveranciers.
De maatregel
Koppel elke budgetverhoging aan meetbare groei van eigen verwervings- en personeelscapaciteit; koop Europees gebundeld in (schaalvoordeel i.p.v. onderling opbieden); Rekenkamer vooraf laten meekijken bij contracten boven € 100 mln.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
structurele hervorming
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Bestuurlijke drukte: opheffen wat overlapt
StructureelGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Toets elk orgaan periodiek op overlap met een bestaand orgaan en hef op of fuseer wat hetzelfde mandaat dekt; laat de uitzonderingen op de Kaderwet zbo's vervallen tenzij per zbo onderbouwd; geen nieuw samenwerkingsverband zonder horizonbepaling en zonder expliciet besluit van elke deelnemende raad.
Het lek
Honderden gemeenschappelijke regelingen, zbo's en adviescolleges met deels overlappende mandaten, elk met een eigen bestuur, jaarverslag en communicatie. De Kaderwet zbo's moest daar ordening in brengen, maar geldt onverkort voor minder dan een kwart van de zbo's. Bij de gemeenschappelijke regelingen staat het budgetrecht op afstand van de raden die het geld opbrengen.
De maatregel
Toets elk orgaan periodiek op overlap met een bestaand orgaan en hef op of fuseer wat hetzelfde mandaat dekt; laat de uitzonderingen op de Kaderwet zbo's vervallen tenzij per zbo onderbouwd; geen nieuw samenwerkingsverband zonder horizonbepaling en zonder expliciet besluit van elke deelnemende raad.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
structurele hervorming
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Inkoopbeheer op orde: koop één keer, volgens de regels
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Maak gebruik van het rijksbrede mantelcontract de norm en afwijken de uitzondering die je vooraf moet motiveren; meet per ministerie hoeveel er buiten de mantel om wordt gekocht en publiceer dat. Laat de rechtmatigheid van een verplichting vóór ondertekening toetsen in plaats van achteraf in het verantwoordingsonderzoek, zodat de fout niet pas een jaar later wordt geconstateerd.
Het lek
Het Rijk koopt voor ruim € 15 mrd per jaar in aan producten en diensten, gebundeld in 22 categorieën. Inkoopbeheer is goed voor 27,5% van álle rijksbrede onvolkomenheden die de Rekenkamer telt (een aandeel van het aantal, geen bedrag). Diezelfde Rekenkamer noemt in hetzelfde rapport, rijksbreed over alle verplichtingen (dus niet inkoop alleen), minimaal € 1,6 mrd aan fouten en onzekerheden in de rechtmatigheid over 2024. Dat zijn twee losse cijfers die vaak naast elkaar worden gelezen alsof ze bij elkaar horen. Het rapport zelf splitst dit bedrag niet uit naar oorzaak (vermijdbare procesfout versus onvermijdelijke administratieve onzekerheid); de Rekenkamer waarschuwt niet voor het eerst dat een deel grotendeels te voorkomen was door het inkoopbeheer simpelweg op orde te hebben.
De maatregel
Maak gebruik van het rijksbrede mantelcontract de norm en afwijken de uitzondering die je vooraf moet motiveren; meet per ministerie hoeveel er buiten de mantel om wordt gekocht en publiceer dat. Laat de rechtmatigheid van een verplichting vóór ondertekening toetsen in plaats van achteraf in het verantwoordingsonderzoek, zodat de fout niet pas een jaar later wordt geconstateerd.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Apparaatsgroei koppelen aan output
StructureelGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Politiek: minder uitzonderingen en een openbare fte-prijs per wet of verordening, en geen taakstelling die alleen de frontlinie raakt. Ambtenarij: output-indicatoren, de formatie gesplitst naar beleid/staf en uitvoering, en leiderschap dat werk zonder resultaat en gedoogd onderpresteren stopt. Simpeler werk plus strakker presteren betekent structureel minder ambtenaren; dezelfde lijn geldt voor provincies en gemeenten.
Het lek
Rijk +28% fte (2020-2025), sneller dan bevolking en bbp. Politiek bestelt complexiteit zonder fte-prijs (Rekenkamer: 173 toetsen, vaak geen personeelsbeeld). Ambtenarij: productiviteit daalt op plekken terwijl fte stijgt; Werkonderzoek: tijdverspilling en 42% gedoogt onderpresteren. Frontlinie klaagt over werkdruk. Beide kanten: te veel formatie voor het resultaat als regels, cultuur en productiviteit zo blijven. Alleen snijden in de uitvoering is de verkeerde knop.
De maatregel
Politiek: minder uitzonderingen en een openbare fte-prijs per wet of verordening, en geen taakstelling die alleen de frontlinie raakt. Ambtenarij: output-indicatoren, de formatie gesplitst naar beleid/staf en uitvoering, en leiderschap dat werk zonder resultaat en gedoogd onderpresteren stopt. Simpeler werk plus strakker presteren betekent structureel minder ambtenaren; dezelfde lijn geldt voor provincies en gemeenten.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
structurele hervorming
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Landelijke standaardisatie productcodes en verantwoording jeugdzorg
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Standaardiseer landelijk de productcodes, tarieven-systematiek en verantwoordingseisen in de jeugdzorg (via NZa-prestatieregulering), zodat aanbieders niet per gemeente een eigen administratie voeren. Het ambitieuze scenario is honderden miljoenen per jaar; becijferen vergt eerst een diepteonderzoek naar de besteding van jeugdzorgmiddelen.
Het lek
342 gemeenten hanteren elk eigen productcodes, eigen tarieven en eigen verantwoordingseisen richting circa 6.000 gecontracteerde aanbieders. De coördinatiekosten van dat versnipperde stelsel zijn geschat op 29% van de jeugdhulpmiddelen: ruim € 1 mrd per jaar (2018, schatting met een brede definitie, inclusief toegang, ICT en huisvesting). De minister erkende in antwoord op Kamervragen dat een deel van die kosten vermijdbaar is; becijferd is dat deel nooit. Dezelfde studie vond voor de Wmo (begeleiding en beschermd wonen) een vergelijkbaar coördinatiekosten-aandeel van 25,4%, circa € 960 mln per jaar. Ook daar is het vermijdbare deel nooit becijferd.
De maatregel
Standaardiseer landelijk de productcodes, tarieven-systematiek en verantwoordingseisen in de jeugdzorg (via NZa-prestatieregulering), zodat aanbieders niet per gemeente een eigen administratie voeren. Het ambitieuze scenario is honderden miljoenen per jaar; becijferen vergt eerst een diepteonderzoek naar de besteding van jeugdzorgmiddelen.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Winstregels doortrekken naar onderaannemers
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Trek de winstregels bij de behandeling van de Wibz door naar onderaannemers, zodat het stichting-bv-gat sluit. Het traject zit sinds een uitspraak van de Raad van State (oktober 2025: winstuitkeringsverbod inconsistent toegepast, in strijd met EU-recht) in een 'brede herbezinning'; het kabinet overweegt zelf een volledig verbod voor onderaannemers maar noemt dat vooralsnog 'te ingrijpend'. De opbrengst blijft niet te becijferen zolang het zicht op de omvang ontbreekt; dat ontbrekende zicht is precies waarom de maatregel nodig is.
Het lek
Het winstuitkeringsverbod (WTZa) geldt alleen voor hoofdaannemers. Wie als stichting contracteert en het werk doorzet naar een eigen bv als onderaannemer, keert via die bv wél winst uit. De wetgever erkent dit gat in de memorie van toelichting bij de Wibz, en erkent daarbij onvoldoende zicht te hebben op de omvang. Een brancheanalyse (2026) geeft de eerste kwantitatieve aanwijzing: bv's die uitbesteden boeken twee keer zo vaak een marge boven 10% als stichtingen die dat doen.
De maatregel
Trek de winstregels bij de behandeling van de Wibz door naar onderaannemers, zodat het stichting-bv-gat sluit. Het traject zit sinds een uitspraak van de Raad van State (oktober 2025: winstuitkeringsverbod inconsistent toegepast, in strijd met EU-recht) in een 'brede herbezinning'; het kabinet overweegt zelf een volledig verbod voor onderaannemers maar noemt dat vooralsnog 'te ingrijpend'. De opbrengst blijft niet te becijferen zolang het zicht op de omvang ontbreekt; dat ontbrekende zicht is precies waarom de maatregel nodig is.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Openbare jaarverantwoording voor onderaannemers afmaken
DirectGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Maak de openbare jaarverantwoording voor onderaannemers in zorg en jeugdhulp af en handhaaf de aanleverplicht. Dit is een transparantie-maatregel: hij levert zelf geen besparing op, maar maakt handhaving van de winstregels mogelijk.
Het lek
Zonder openbare jaarverantwoording van onderaannemers is winstuitstroom via de keten onzichtbaar, en wat onzichtbaar is valt niet te handhaven. De verplichte openbare jaarverantwoording loopt deels al sinds 2025.
De maatregel
Maak de openbare jaarverantwoording voor onderaannemers in zorg en jeugdhulp af en handhaaf de aanleverplicht. Dit is een transparantie-maatregel: hij levert zelf geen besparing op, maar maakt handhaving van de winstregels mogelijk.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
'Eerst intern'-toets bij adviesopdrachten (comply-or-explain)
DirectGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Verplicht vóór elke adviesopdracht boven € 50.000 een gemotiveerde 'eerst intern'-toets (comply-or-explain): waarom is deze kennis niet ambtelijk beschikbaar en waarom wordt zij niet opgebouwd? Publiceer de motivering. Geldt rijksbreed én decentraal, waar gemeenteraden en Provinciale Staten de toets kunnen afdwingen via de verordening.
Het lek
Adviesbureaus doen structureel ambtenarenwerk in plaats van piekopvang: bij de energietransitie gaven provincies zeker € 60 mln in vier jaar uit over 1.300 opdrachten, en worden beleidsmedewerkersfuncties feitelijk door bureaus vervuld. De kennis blijft buiten de organisatie, dus volgend jaar is hetzelfde bureau weer nodig. Het Belgische Rekenhof laat zien waar dit zonder controle eindigt: een raming van € 400.000 die € 10 mln kost.
De maatregel
Verplicht vóór elke adviesopdracht boven € 50.000 een gemotiveerde 'eerst intern'-toets (comply-or-explain): waarom is deze kennis niet ambtelijk beschikbaar en waarom wordt zij niet opgebouwd? Publiceer de motivering. Geldt rijksbreed én decentraal, waar gemeenteraden en Provinciale Staten de toets kunnen afdwingen via de verordening.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Kennisoverdracht als contracteis bij adviesopdrachten
DirectGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Neem in elke adviesopdracht een verplichte kennisoverdracht op als contracteis: documentatie, ingewerkte ambtelijke tegenhanger en een overdrachtstoets bij oplevering. De opbrengst is indirect (voorkomen van herhaal-inhuur) en daarom bewust niet becijferd.
Het lek
Bij advieswerk verdwijnt de opgebouwde kennis na afronding met het bureau mee de deur uit, zodat dezelfde kennis het jaar erop opnieuw wordt ingekocht. De inhuurstroom van bijna € 1,5 mrd naar IT-advies, detachering en intermediairs is geen piekopvang maar structurele afhankelijkheid.
De maatregel
Neem in elke adviesopdracht een verplichte kennisoverdracht op als contracteis: documentatie, ingewerkte ambtelijke tegenhanger en een overdrachtstoets bij oplevering. De opbrengst is indirect (voorkomen van herhaal-inhuur) en daarom bewust niet becijferd.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Opdrachten opknippen zodat het mkb kan meedingen
DirectGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Knip opdrachten op in percelen waar het mkb op kan inschrijven, en motiveer per aanbesteding waarom niet is opgeknipt (de Aanbestedingswet kent die plicht al: handhaaf hem). Kan per aanbesteding direct worden toegepast.
Het lek
De aanbestedingsmarkt heeft de vorm van concurrentie, maar niet de werking: 1% van de bedrijven trok 79% van de aanbestedingswaarde naar zich toe (PIANOo-cijfer over 2014, sindsdien niet geactualiseerd), en tien jaar later winnen de top-5 IT-leveranciers nog altijd 67,6% van de grote contracten. Wie zó groot aanbesteedt dat alleen vijf partijen kunnen meedingen, organiseert zijn eigen oligopolie.
De maatregel
Knip opdrachten op in percelen waar het mkb op kan inschrijven, en motiveer per aanbesteding waarom niet is opgeknipt (de Aanbestedingswet kent die plicht al: handhaaf hem). Kan per aanbesteding direct worden toegepast.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Exit-strategie-eis bij elk contract met lock-in-risico
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Eis bij elk contract met lock-in-risico een exit-strategie als verplicht onderdeel van de aanbesteding (datamigratie, open standaarden, overgangstermijnen), getoetst door een onafhankelijk orgaan naar het model van het AcICT. Zo wordt de volgende aanbesteding wél een echte.
Het lek
De rechter legde in 2026 twee rijks-IT-aanbestedingen stil (waarde maximaal € 3,3 mrd over vier jaar) en stelde vast dat voor 80 tot 85% van de software de leverancier al vaststaat: nauwelijks echte concurrentie, en een sublicentiemodel via resellers dat juridisch onhoudbaar is. Wie niet weg kan, betaalt wat de leverancier vraagt.
De maatregel
Eis bij elk contract met lock-in-risico een exit-strategie als verplicht onderdeel van de aanbesteding (datamigratie, open standaarden, overgangstermijnen), getoetst door een onafhankelijk orgaan naar het model van het AcICT. Zo wordt de volgende aanbesteding wél een echte.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Verplichte marktconformiteitstoets boven een drempelbedrag
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Verplicht boven een drempelbedrag een marktconformiteitstoets: benchmark de betaalde prijs tegen private referentieprijzen per inkoopcategorie, en publiceer de uitkomst. Wat het oplevert is pas te becijferen als het prijsverschil publiek versus privaat per categorie is gekwantificeerd; die vraag staat op de onderzoekslijst.
Het lek
Het Rijk koopt voor € 15,2 mrd per jaar in op een markt die geconcentreerd is en deels onderhands wordt gegund. Waar de concurrentie ontbreekt, bewijst een aanbesteding geen marktconforme prijs; de Rekenkamer toetst in het inkoopbeheer al op maverick buying en inkopen onder verlopen contracten, maar niemand toetst structureel of de betaalde prijs marktconform is.
De maatregel
Verplicht boven een drempelbedrag een marktconformiteitstoets: benchmark de betaalde prijs tegen private referentieprijzen per inkoopcategorie, en publiceer de uitkomst. Wat het oplevert is pas te becijferen als het prijsverschil publiek versus privaat per categorie is gekwantificeerd; die vraag staat op de onderzoekslijst.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Verplichte €/ton-toets vooraf voor elk klimaatinstrument
DirectGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Verplicht voor elk klimaatinstrument een €/ton-toets vóór invoering en bij elke verlenging, publiek gepubliceerd, met de Rekenkamer-norm van € 300 per vermeden ton als referentie en met beide perspectieven (overheidskosten én nationale kosten) in beeld. Dit raakt het klimaatdoel niet: het maakt alleen de prijs per ton zichtbaar voordat er wordt getekend.
Het lek
De overheid hanteert de doelmatigheidsnorm van € 300 per vermeden ton CO2 wel bij losse besluiten (de Rekenkamer toetste Porthos eraan), maar niet systematisch vooraf bij elk instrument. Daardoor kan een instrument dat € 736 per ton kost jarenlang naast een instrument van onder de € 300 bestaan, voor exact hetzelfde klimaatresultaat.
De maatregel
Verplicht voor elk klimaatinstrument een €/ton-toets vóór invoering en bij elke verlenging, publiek gepubliceerd, met de Rekenkamer-norm van € 300 per vermeden ton als referentie en met beide perspectieven (overheidskosten én nationale kosten) in beeld. Dit raakt het klimaatdoel niet: het maakt alleen de prijs per ton zichtbaar voordat er wordt getekend.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Herallocatie-regel: klimaatbudget van duur naar goedkoop per ton
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Voer een herallocatie-regel in: bij gelijkblijvend reductiedoel verschuift budget jaarlijks van de instrumenten met de hoogste naar die met de laagste kosten per vermeden ton. Zelfde klimaatwinst, lagere rekening. De opbrengst is pas te becijferen als de €/ton-ranglijst per instrument compleet is; die staat op de onderzoekslijst.
Het lek
Er is geen mechanisme dat klimaatbudget structureel verschuift van dure naar goedkope instrumenten. De bekende cijfers laten zien wat dat kost: EV-stimulering kostte de overheid € 535 tot € 736 per vermeden ton (2021), terwijl CO2-opslag onder de € 300-norm blijft. Zelfde ton, meer dan het dubbele van de prijs. Dezelfde les geldt bij stikstof: de Rekenkamer vond de Lbv-plus 5,4 keer doelmatiger per euro depositie dan de gewone Lbv, omdat die zich op piekbelasters bij Natura 2000 richt.
De maatregel
Voer een herallocatie-regel in: bij gelijkblijvend reductiedoel verschuift budget jaarlijks van de instrumenten met de hoogste naar die met de laagste kosten per vermeden ton. Zelfde klimaatwinst, lagere rekening. De opbrengst is pas te becijferen als de €/ton-ranglijst per instrument compleet is; die staat op de onderzoekslijst.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Openbare RRF-mijlpalen-monitor tot de laatste indiendatum (30 sept. 2026)
DirectGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Publiceer per RRF-maatregel een openbare mijlpalen-monitor (gehaald, vertraagd of risico op korting) tot de laatste indiendatum van 30 september 2026, zodat de Kamer vóór de deadline kan bijsturen in plaats van na de afrekening. Dit dossier telt af op de site.
Het lek
Nederland heeft recht op maximaal € 5,44 mrd RRF-subsidie, maar diende pas in mei 2024 het eerste betaalverzoek in en heeft de verantwoordingsvereisten volgens de Rekenkamer 'flink onderschat'. Stand februari 2026: € 3,07 mrd ontvangen (56,4%), € 2,37 mrd nog open. De Commissie bevestigde op 31 augustus 2026 de slotfase: mijlpalen ná die datum tellen niet mee, het laatste betaalverzoek moet uiterlijk 30 september 2026 binnen zijn. Begin september 2026 was geen vierde Nederlands verzoek als uitbetaald gepubliceerd. België lag op 3 juli 2026 al bij het vierde verzoek.
De maatregel
Publiceer per RRF-maatregel een openbare mijlpalen-monitor (gehaald, vertraagd of risico op korting) tot de laatste indiendatum van 30 september 2026, zodat de Kamer vóór de deadline kan bijsturen in plaats van na de afrekening. Dit dossier telt af op de site.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
EU-verantwoording vooraf inregelen in plaats van achteraf repareren
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Regel bij elk EU-fonds de verantwoordingsvereisten vooraf in: wijs vóór ondertekening een verantwoordelijke aan, richt de mijlpaal-administratie in bij de start, en laat de ADR de opzet toetsen voordat het eerste geld wordt uitgegeven. Verantwoorden is bij EU-fondsen geen nazorg maar de betaalvoorwaarde.
Het lek
De RRF-ervaring is geen incident maar een patroon-risico: Nederland tekende voor miljarden, regelde de verantwoording niet vooraf in en repareert nu onder tijdsdruk. De Rekenkamer-bevinding ('verantwoordingsvereisten flink onderschat') geldt als waarschuwing voor elk volgend EU-fonds.
De maatregel
Regel bij elk EU-fonds de verantwoordingsvereisten vooraf in: wijs vóór ondertekening een verantwoordelijke aan, richt de mijlpaal-administratie in bij de start, en laat de ADR de opzet toetsen voordat het eerste geld wordt uitgegeven. Verantwoorden is bij EU-fondsen geen nazorg maar de betaalvoorwaarde.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Monitor op de 10%-cap ODA-asieltoerekening vanaf 2027
DirectGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Toets vanaf 2027 jaarlijks of de afgesproken 10%-cap op de asieltoerekening wordt gehaald en publiceer de uitkomst; een overschrijding is een rode vlag op deze site. Dit is monitoring van een bestaande kabinetsafspraak, geen standpunt over de hoogte van het budget.
Het lek
19% van de Nederlandse ODA-uitgaven ging in 2024 naar asielopvang in eigen land, met eerder het vooruitzicht van oploop naar meer dan 30%: geld dat als ontwikkelingshulp wordt geboekt maar het doel nooit bereikt. Het Hoofdlijnenakkoord maximeert de toerekening op 10% vanaf 2027; een afspraak zonder toets is echter een intentie.
De maatregel
Toets vanaf 2027 jaarlijks of de afgesproken 10%-cap op de asieltoerekening wordt gehaald en publiceer de uitkomst; een overschrijding is een rode vlag op deze site. Dit is monitoring van een bestaande kabinetsafspraak, geen standpunt over de hoogte van het budget.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Kapitaalvernietigings-register: gestopte meerjarenprogramma's zichtbaar
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Bouw een openbaar register van meerjarenprogramma's die door budgetfluctuatie abrupt zijn gestopt of gekort, met de verloren aanloopkosten per programma, te vullen uit IOB-evaluaties. Pas als die teller loopt, is de schade van jojo-financiering becijferbaar en het gesprek erover feitelijk.
Het lek
Doordat de asieltoerekening fluctueert, beweegt het OS-budget onvoorspelbaar mee: jojo-financiering. De AIV en de OESO-DAC stellen vast dat die onvoorspelbaarheid de kwaliteit en doelmatigheid ondermijnt: meerjarenprogramma's worden abrupt gestopt of gekort nadat de aanloopkosten al zijn gemaakt. Wat dat aan kapitaal vernietigt, is nergens opgeteld.
De maatregel
Bouw een openbaar register van meerjarenprogramma's die door budgetfluctuatie abrupt zijn gestopt of gekort, met de verloren aanloopkosten per programma, te vullen uit IOB-evaluaties. Pas als die teller loopt, is de schade van jojo-financiering becijferbaar en het gesprek erover feitelijk.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Herindelings-toets: geen nieuw ministerie zonder raming vooraf en evaluatie achteraf
DirectGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Geen departementale herindeling zonder openbare kosten-batenraming vooraf én een evaluatie achteraf, als vaste eis bij de volgende formatie: het SG-advies als norm in plaats van als genegeerde voetnoot. De opheffing van overlappende organen heeft al een eigen maatregel in dit dossier en wordt hier niet gedupliceerd.
Het lek
Departementale herindelingen kosten miljoenen (naar expertschatting € 3 tot 5 mln voor alleen al een naamswijziging, tot tientallen miljoenen voor een nieuw ministerie) en leveren zelden aantoonbare output op. De secretarissen-generaal adviseerden de informateur expliciet om er niet aan te beginnen ('tijdrovend en kostbaar'); vervolgens kwamen er drie nieuwe ministeries. Een officiële eindafrekening van die transitiekosten bestaat niet.
De maatregel
Geen departementale herindeling zonder openbare kosten-batenraming vooraf én een evaluatie achteraf, als vaste eis bij de volgende formatie: het SG-advies als norm in plaats van als genegeerde voetnoot. De opheffing van overlappende organen heeft al een eigen maatregel in dit dossier en wordt hier niet gedupliceerd.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Uitvoeringstoets en standaard-schadekader vóór elke herstelregeling
DirectGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Verplicht vóór elke nieuwe herstelregeling een uitvoeringstoets en een standaard-schadekader: één route in plaats van stapeling, met vooraf gedefinieerde forfaits en escalatiepaden. Het kabinet deed met de overstap naar twee routes eind 2025 feitelijk al een stap in deze richting; de maatregel vraagt om dat vóóraf te doen, niet pas na jaren stapelen. Een besparingsbedrag blijft hier bewust achterwege: geen bron stelt vast welk deel van de duurdere CWS-zaken ook via de goedkopere SGH-route had gekund. Wat vaststaat: sneller en eenvoudiger herstel is óók voor gedupeerden beter.
Het lek
Hersteloperaties starten onder tijdsdruk zonder uitvoeringstoets en zonder standaard-schadekader, waarna regeling op regeling wordt gestapeld: elk met een eigen route, apparaat en prijskaartje. De geraamde uitvoeringskosten per dossier lopen sterk uiteen: € 4.750 via de SGH-route, € 7.000 via de Regieroute, € 30.000 via CWS, ruim zes keer duurder dan SGH voor mogelijk vergelijkbare gevallen. In de praktijk bleef de instroom ver achter bij de raming (juni 2024: 20.000 SGH- en 11.500 CWS/Regieroute-deelnemers verwacht; gerealiseerd tot eind 2025: 1.769 SGH-VSO's, 265 Regieroute-dossiers, 6.830 CWS-aanmeldingen met 1.134 beschikkingen), en het kabinet trok zelf al de conclusie dat het stelsel te ingewikkeld was: de CWS-route stopte per 24 oktober 2025 met nieuwe aanvragen, en sinds 2 december 2025 lopen resterende zaken via SGH of de nieuwe, samengevoegde 'MijnHerstel'-route. Het toeslagenherstel groeide zo van € 310 mln begroot naar een raming van € 11,6 mrd, met mogelijk € 14 mrd als eindstand, en wettelijke termijnen worden veelal niet gehaald.
De maatregel
Verplicht vóór elke nieuwe herstelregeling een uitvoeringstoets en een standaard-schadekader: één route in plaats van stapeling, met vooraf gedefinieerde forfaits en escalatiepaden. Het kabinet deed met de overstap naar twee routes eind 2025 feitelijk al een stap in deze richting; de maatregel vraagt om dat vóóraf te doen, niet pas na jaren stapelen. Een besparingsbedrag blijft hier bewust achterwege: geen bron stelt vast welk deel van de duurdere CWS-zaken ook via de goedkopere SGH-route had gekund. Wat vaststaat: sneller en eenvoudiger herstel is óók voor gedupeerden beter.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Openbare KPI: de uitvoeringskosten-ratio per hersteloperatie
DirectGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Publiceer jaarlijks per lopende hersteloperatie de uitvoeringskosten-ratio (uitvoeringskosten als aandeel van de totale kosten) plus het fout/onzeker-percentage, als vaste openbare KPI in de verantwoording. De Rekenkamer schreef zelf dat een overheid met oog voor mens en recht 'naast veel leed ook veel publiek geld kan besparen'; deze KPI maakt dat meetbaar.
Het lek
Niemand publiceert structureel hoeveel cent het kost om één euro bij een gedupeerde te krijgen. Bij het toeslagenherstel is dat circa 24 cent (Kamerstuk) tot 30 cent (NOS-becijfering); bij de Groningse schade-afhandeling in één jaar bijna 41 cent, en de Rekenkamer beoordeelde € 113,5 mln aan uitkeringen (2023) als fout of onzeker. Zonder die ratio wordt ontsporing pas zichtbaar bij de volgende bijstelling.
De maatregel
Publiceer jaarlijks per lopende hersteloperatie de uitvoeringskosten-ratio (uitvoeringskosten als aandeel van de totale kosten) plus het fout/onzeker-percentage, als vaste openbare KPI in de verantwoording. De Rekenkamer schreef zelf dat een overheid met oog voor mens en recht 'naast veel leed ook veel publiek geld kan besparen'; deze KPI maakt dat meetbaar.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Monitor op het wetsvoorstel verplichte afbouw bovenmatige reserves
DirectGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Verifieer eerst of het wetsvoorstel nog bestaat of feitelijk is losgelaten; publiceer vervolgens jaarlijks de reserve-cijfers (bovenmatig deel, trend, NPO-correctie) ongeacht de uitkomst, zodat afbouw zichtbaar blijft ook zonder wettelijke norm.
Het lek
OCW overwoog een wetsvoorstel dat bovenmatige reserves verplicht zou laten afbouwen. Bij de samenwerkingsverbanden werkte druk aantoonbaar (spaarpotten van € 116 mln naar € 59 mln), maar de vorige generieke ingreep (de korting) werd door de rechtbank onrechtmatig verklaard. Een recentere Kamerbrief (staatssecretaris Tielen, 2 juli 2026) erkent dat overheadkosten meevallen en waarschuwt dat een generieke overheadnorm juist risico's kan veroorzaken: een duidelijke koerswijziging weg van een wettelijke norm, zonder dat het wetsvoorstel formeel is ingetrokken.
De maatregel
Verifieer eerst of het wetsvoorstel nog bestaat of feitelijk is losgelaten; publiceer vervolgens jaarlijks de reserve-cijfers (bovenmatig deel, trend, NPO-correctie) ongeacht de uitkomst, zodat afbouw zichtbaar blijft ook zonder wettelijke norm.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Structurele bekostiging in plaats van incidentele potjes
MiddellangGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Zet incidentele onderwijspotjes waar mogelijk om in structurele bekostiging, zodat besturen kunnen plannen in plaats van parkeren. De winst is geen kasbesparing voor de schatkist maar doelbereik: geld dat alsnog de klas bereikt. Presenteer de voortgang als dalende bovenmatige reserve naast gelijkblijvend of beter onderwijsaanbod.
Het lek
Incidentele geldstromen creëren structureel geld op de plank: de NPO-coronagelden konden door het lerarentekort niet worden besteed en belandden aantoonbaar in de reserves (€ 1,62 mrd mogelijk bovenmatig in 2022, waarvan € 0,48 mrd NPO-bestemmingsreserves). Dat is geen graaien maar systeemontwerp: korte bestedingstermijnen plus incidentele pieken dwingen tot defensief begroten.
De maatregel
Zet incidentele onderwijspotjes waar mogelijk om in structurele bekostiging, zodat besturen kunnen plannen in plaats van parkeren. De winst is geen kasbesparing voor de schatkist maar doelbereik: geld dat alsnog de klas bereikt. Presenteer de voortgang als dalende bovenmatige reserve naast gelijkblijvend of beter onderwijsaanbod.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
1-2 jaar
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Verplichte doelstellingen en nulmeting per begrotingsfonds
DirectGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Geef elk begrotingsfonds verplichte, meetbare doelstellingen en een nulmeting bij instelling, plus een specifiek toetsingskader voor de besteding. Dit is een bestaande aanbeveling van de Algemene Rekenkamer, geen vondst van deze monitor; hij hoeft alleen te worden uitgevoerd.
Het lek
Het Klimaatfonds en het Nationaal Groeifonds parkeerden en parkeren grote bedragen zonder dat helder is of het doel wordt bereikt. De Rekenkamer waarschuwde al in 2023 dat het parlement nauwelijks of geen controle kan uitoefenen op de besteding van dit soort fondsen, en dat zonder doelstellingen en nulmeting vooraf het doelbereik niet is vast te stellen. Het Groeifonds bevestigt dat zelf: van € 1,46 mrd begroot in 2024 werd € 20,9 mln (1,4%) uitgegeven, een raming die de Rekenkamer zelf 'wensdenken' noemt.
De maatregel
Geef elk begrotingsfonds verplichte, meetbare doelstellingen en een nulmeting bij instelling, plus een specifiek toetsingskader voor de besteding. Dit is een bestaande aanbeveling van de Algemene Rekenkamer, geen vondst van deze monitor; hij hoeft alleen te worden uitgevoerd.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Ramingsvlag: realistisch ramen als openbare norm
DirectGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Maak realistisch ramen de openbare norm: departementen die structureel boven het langjarige gemiddelde (circa 1%) onderuitputten, krijgen een openbare ramingsvlag op deze site, jaarlijks bijgewerkt uit de begrotingscyclus-rapportages. Dit is de andere kant van de decemberkoorts-medaille (maatregel 6): wie eerlijk raamt, hoeft niets te verbranden en parkeert geen miljarden.
Het lek
De onderuitputting liep op tot € 7,8 mrd in 2023 (herziene stand) en € 6,0 mrd in 2024, ruim boven het langjarige gemiddelde van circa 1% van het deelplafond, voor 2025 gevolgd door een eerste daling naar € 4,6 mrd. Structureel te hoog ramen is geen pech: de Rekenkamer noemt de raming achter het Nationaal Groeifonds letterlijk 'gebaseerd op wensdenken' (€ 6,3 mrd geraamd 2021-2024, € 1,6 mrd werkelijk uitgegeven). Er wordt beleidscapaciteit, apparaat en politieke verwachting georganiseerd rond geld dat niet tot besteding komt, terwijl elders (decemberkoorts) juist wordt verbrand om potjes leeg te krijgen.
De maatregel
Maak realistisch ramen de openbare norm: departementen die structureel boven het langjarige gemiddelde (circa 1%) onderuitputten, krijgen een openbare ramingsvlag op deze site, jaarlijks bijgewerkt uit de begrotingscyclus-rapportages. Dit is de andere kant van de decemberkoorts-medaille (maatregel 6): wie eerlijk raamt, hoeft niets te verbranden en parkeert geen miljarden.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Fondsen-monitor: begroot, besteed, doorgeschoven, doelbereik
DirectGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Publiceer per begrotingsfonds jaarlijks vier cijfers naast elkaar: begroot, besteed, doorgeschoven en (waar vast te stellen) doelbereik. Wij bouwen die monitor op deze site zodra de cijfers per fonds zijn verzameld; die inventarisatie staat op de onderzoekslijst.
Het lek
Begrotingsfondsen kennen een eindejaarsmarge van 100% tegen 1% voor reguliere begrotingen: geld kan er onbeperkt in blijven hangen, buiten het jaarlijkse budgetrecht om. Hoeveel er per fonds werkelijk is besteed, doorgeschoven en bereikt, is nergens op één plek te volgen.
De maatregel
Publiceer per begrotingsfonds jaarlijks vier cijfers naast elkaar: begroot, besteed, doorgeschoven en (waar vast te stellen) doelbereik. Wij bouwen die monitor op deze site zodra de cijfers per fonds zijn verzameld; die inventarisatie staat op de onderzoekslijst.
Orgaan aan zet
minister
Termijn
direct
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Toeslagen: bereik verhogen, hoge terugvorderingen verlagen
StructureelGeschatte jaaropbrengst
nog niet becijferd
Versnel stelselvereenvoudiging die zowel niet-gebruik als hoge terugvorderingen structureel verlaagt: automatischer toekenning waar mogelijk, actieve inkomenscorrectie vóór de definitieve berekening, en meetbare doelen voor bereik en aandeel hoge terugvorderingen in de jaarrapportage van Dienst Toeslagen.
Het lek
Het toeslagenstelsel mist zijn doel langs twee kanten tegelijk: rechthebbenden vragen niet aan (huurtoeslag circa 12% niet-gebruik, kindgebonden 8,5%, samen circa € 385 mln in 2021 alleen al op die twee regelingen) en meer dan 500.000 huishoudens krijgen een hoge terugvordering boven € 500. Complexiteit is de gemeenschappelijke oorzaak; de hersteloperatie toeslagen is het extreme gevolg.
De maatregel
Versnel stelselvereenvoudiging die zowel niet-gebruik als hoge terugvorderingen structureel verlaagt: automatischer toekenning waar mogelijk, actieve inkomenscorrectie vóór de definitieve berekening, en meetbare doelen voor bereik en aandeel hoge terugvorderingen in de jaarrapportage van Dienst Toeslagen.
Orgaan aan zet
Tweede Kamer
Termijn
structurele hervorming
Geschatte jaaropbrengst
[wordt becijferd]
De maatregel staat vast, het bedrag nog niet: we vullen pas een opbrengst in als een bron die draagt. Telt niet mee in het totaal.
Over de bedragen: dit zijn onderbouwde ordes van grootte, bewust conservatief, en niet zomaar optelbaar. Maatregelen overlappen deels en de opbrengst hangt af van de uitvoering. De optelling bovenaan is dus een indicatie van de schaal, geen begrotingspost. Het punt is niet de laatste komma: hier valt structureel véél te halen vóórdat de burger de rekening krijgt. Elke maatregel is herleidbaar naar een dossier met bronnen. Zie hoe wij rekenen.
Kamerlid, raadslid of beleidsmaker?
Gebruik deze agenda bij de begrotingsbehandeling. Wil je de onderliggende cijfers, bronnen of een toespitsing op jouw gemeente of ministerie? Neem contact op. Elke post is herleidbaar naar een publieke bron.