Het Digitale Zwarte Gat
Falende IT-projecten en de bureaucratie van het 'Agile-circus'. De gemiddelde kostenoverschrijding van grote rijks-IT-projecten steeg van 21% (2023) naar 45% (2025), en het aantal grote IT-projecten (boven € 5 mln) verdubbelde bijna: van 102 (2021) naar 193 (2025); slechts 45% van die projecten kreeg vóór de start het verplichte CIO-oordeel (Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025, par. 3.8). Vaak veroorzaakt door gebrekkige sturing en het negeren van negatieve adviezen van het Adviescollege ICT-toetsing (AcICT). Erbij (2026-07-31): het mechanisme 'verkeerd verkocht als kant-en-klaar, maatwerk geleverd, te zwakke regie' (casus 909, BIT CHARM e.a.) en circa € 1,95 mrd oploop op negen open dashboard-projecten (casus 905). Nieuw (2026-09-10): een eigen rekensom op de open data van het hele dashboard laat zien dat de ramingsoploop versnelt: netto € 377 mln (2023), € 675 mln (2024) en bijna € 1,3 mrd (2025) erbij in één jaar. Cijfer gecorrigeerd op 16 juli 2026: hier stond eerder 27%, het oudere cijfer over verslagjaar 2024; de JBR 2025 (20 mei 2026) herziet dat naar 31% (2024) en 45% (2025). Zie het rectificatielog op de methodologiepagina.
Omvang dossier
€ 1,0 tot € 1,5 mrd
hard aantoonbaar (Optelsom): Rijks ICT-dashboard
"De overheid geeft honderden miljoenen uit aan "systeem-archeologen": externe specialisten die voor hoofdprijzen veertig jaar oude COBOL-code moeten patchen omdat er geen vaste ambtenaren meer zijn die de systemen begrijpen. Daarnaast lekt structureel geld weg via "spooklicenties": ongebruikte SaaS-abonnementen die door een gebrekkige centrale administratie nooit worden opgezegd. Hoe groot die post rijksbreed is, is nooit gemeten, want een centrale licentie-audit bestaat niet; juist dat ontbreken is het lek (zie de onderzoekslijst). Daar komt bij het regie-mechanisme (casus 909): BIT over CHARM (2023) is de blauwdruk. RWS startte alsof DYNAC een standaardpakket met minimaal maatwerk was (€ 34,5 mln, oplevering 2018); het werd maatwerk, het contract paste niet, de stuurgroep was niet toegerust, sturing op de leverancier faalde, er was geen terugvalscenario. Medio 2022 al € 169 mln met minder functionaliteit. Parallel: MOC (te krappe start, BIT tegen maatwerk-UI), Digipoort (AcICT stilleggen genegeerd), DSO (complexiteit en uitstel), ERTMS (scope en tranches). Leveranciers optimaliseren commercieel; de overheid faalt als scherpe opdrachtgever. Dashboard-optelsom negen projecten: circa € 1,95 mrd oploop (casus 905)."
Bron: Rijks ICT-dashboard & AcICT/BIT; casus 870-878, 905, 909
Grootste verspillers / uitschieters
"De 'Agile Rituele Dans': 4 uur per dag meetings over processen, 2 uur voor daadwerkelijke code."
"Servers die al 5 jaar in de cloud draaien voor projecten die allang gestopt zijn, maar de factuur loopt door."
"Start als kant-en-klaar pakket, uitvoering als maatwerk, te zwakke regie op de leverancier."
"Detachering: betaald op beschikbaarheid terwijl werk stokt op trage besluitvorming."